Tôn giáo Cham: Thuận Thiên giả tồn - nghịch Thiên giả vong

Home
Cham Unicode
Cham Font
Cham Keyboard
Cham Tools
- Cham Transliterator
- Dictionary
Cham Studies
- History
- Language
- Religion
- Culture
- Research
- News
Virtual Keyboard
Cham Language
- Lessons
- Pictures
Media
- Videos
- Music
Album

Author: Putra Podam

In category Research

May 13, 2022, 2:57 AM

ALLAHO POKU

ALLAH - MOHAMET

Hình 1. ALLAHO POKU. Nguyên nhân của sự suy diễn. Ảnh Internet.

Allah trong tiếng Ả Rập (Arabic) để chỉ định Thiên Chúa, Đức Chúa Trời, Thượng Đế, Đấng Tối Cao, Chúa Tể, … Ông Trời (tiếng Việt); Po (tiếng Cham); Jehova (Do Thái); Tuhan (Indonesia),… Danh từ Allah thường chỉ dành riêng cho tín đồ Bani Islam hay Bani Awal. Allah (swt): SWT là viết tắt của "Subhanahu Wa Ta'ala" có nghĩa: “Vinh Quang Thượng Đế, Đấng Quyền Lực Tối cao”.

Thượng đế Allah trong Thiên kinh Koran xuất hiện nhiều tên gọi khác nhau. Trong bài này Putra Podam chỉ giới thiệu một số tên gọi: Allah, Allaha, Allahi, Allahu, … (Đây là phiên âm Quốc tế). Tuy nhiên khi chữ Ả Rập (Arabic) được sáng tạo thành chữ Jawi, Jawi Mã Lai hay Jawi Champa,… thì một số chữ cái thay đổi theo cho phù hợp tiếng nói của mỗi dân tộc, quốc gia.

Trong bài này, Putra Podam chỉ liệt kê phiên âm theo Jawi Malaysia. Tên gọi ở trên sẽ được phiên âm lại: Allah, Allaha, Allahi, riêng Allahu phân thành Allahu và Allaho, vì chữ “wao” phiên âm thành “u” và “o”.

Như vậy, những từ Allah, Allaha, Allahi, Allahu được phát sinh thành Allah, Allaha, Allahi, Allahu và Allaho (theo Jawi Malaysia).

Hình 2. Allah (Thượng đế Allah. Allahu Akbar - Allah vĩ đại).

Allah là ai?

Người Ả Rập (Arab) thời tiền Islam tin rằng Allah là Đấng Tạo Hóa, và tín đồ Islam tin rằng: “Quả thật, Rabb (Chúa) của các người là Allah, Đấng đã tạo các tầng trời và trái đất trong sáu ngày rồi Ngài tự lên ngôi trên chiếc Ngai Vương...”. “Ngài đã tạo các tầng trời không cần các cột trụ chống đỡ mà các người có thể nhìn thấy và Ngài đã dựng lên trên mặt đất những quả núi vững chắc, sợ rằng (đất) sẽ rung chuyển với các người và Ngài trải ra nơi đó đủ loại thú vật...”.

Lịch sử tôn giáo tại Panduranga từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19, thì Hồi giáo là Quốc giáo. Trong đó gồm hai hệ phái tín ngưỡng là: Agama Awal và Agama Ahier (viết theo tiếng Ả Rập là: Bani Awal và Bani Ahier), cả hai đều tôn thờ thượng đế Allah (Po Allah) là một tôn giáo độc thần.

Chữ Ả Rập ghi theo Bani Awal trong Thánh đường Phước nhơn, như chữ Ả Rập dưới đây.

Hình 3. “Bismillaahir Rahmaanir Raheem”. [Nhân danh Allah Đấng rất mực độ lượng, Đấng rất mực khoan dung].

Tuy nhiên, bước sang thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, đã xuất hiện một số cá nhân nhân danh nghiên cứu văn hóa để đưa ra những diễn giải thiếu cơ sở về tín ngưỡng và lịch sử Cham, thậm chí làm sai lệch di sản tinh thần mà tổ tiên Cham đã gìn giữ qua nhiều thế kỷ.

Một số quan điểm gần đây cho rằng Thượng đế Allah không phải là Đấng sáng tạo vũ trụ, trời đất và muôn loài, mà vai trò này thuộc về “Allahu Poku”. Theo lập luận của một số tác giả và nhóm cổ súy quan điểm này, “Allahu Poku” mới là Đấng sáng tạo vũ trụ, còn Po Allah (Allah) và Po Ganuer Matri (thần Shiva) đều được sinh ra từ thực thể đó.

Từ cách diễn giải này, họ tiếp tục cho rằng giới chức sắc Acar nên thờ “Allahu Poku” thay vì Po Allah, đồng thời mô tả Agama Awal và Agama Ahier như một cặp tôn giáo “tuy hai mà một”, mang tính đa thần và được xem là một mô hình tôn giáo đặc thù, “độc nhất vô nhị” trên thế giới.

Tuy nhiên, những cách lý giải như vậy không phản ánh đúng nền tảng thần học của cộng đồng Cham Awal cũng như cấu trúc tín ngưỡng truyền thống của người Cham. Trong thực tế, Po Allah vẫn luôn được xem là Đấng tối cao trong hệ thống niềm tin của Cham Awal, còn các yếu tố bản địa khác chỉ tồn tại như những lớp văn hóa bản địa đan xen, chứ không thay thế vai trò tối thượng của Allah.

Hình 4. Một số cá nhân khai thác diễn ngôn văn hóa Cham đã đưa ra quan điểm cho rằng “Allahu Poku” là thực thể sinh ra Po Allah (Awal) và Po Ganuer Matri (Shiva).

Nguyên nhân

Nguyên nhân thứ nhất là một số cá nhân chủ trương tái định nghĩa tôn giáo truyền thống của người Cham Awal. Theo quan điểm này, Agama Awal vốn mang nền tảng độc thần với Po Allah là Đấng tối cao, cần bị thay thế bằng một hình thức tôn giáo mới mang tên “Bani”, được mô tả như một hệ thống đa thần và mang tính dung hợp.

Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ xu hướng diễn giải Awal và Ahier như hai thành tố song hành, được ví như vợ với chồng, nam với nữ, mặt trời với mặt trăng, hay Linga và Yoni. Từ cách hiểu đó, một số người cho rằng Awal và Ahier không phải là hai cộng đồng tôn giáo, văn hóa khác biệt, mà là một “cặp tôn giáo” thống nhất và đặc biệt của Champa.

Trên cơ sở lập luận này, họ tiếp tục xây dựng quan niệm rằng “Allahu Poku” là thực thể tối cao sinh ra cả Po Allah lẫn thần Shiva, từ đó đặt lại toàn bộ nền tảng thần học của Cham Awal theo hướng đa thần hóa. Tuy nhiên, cách diễn giải này không phù hợp với hệ thống tín ngưỡng truyền thống của Cham Awal, nơi Po Allah vẫn luôn giữ vị trí tối thượng.

Nguyên nhân thứ ba, trên Thánh đường Phước Nhơn - Ninh Thuận, có ghi hai hàng chữ như sau:

Dòng 1: Allaho Poku

Dòng 2: Allah –-Mohamet

Hai dòng chữ này có thể do nhóm trí thức như: Nguyễn Văn Tỷ, Thành Hòa, Thành Ngọc Liên, …và một số trí thức khác đề nghị.

Hình 5. Nabi Muhammad / Rasul Muhammad (Thiên sứ cuối cùng).

Giải thích

Nguyên nhân thứ nhất xuất phát từ việc một số cá nhân muốn tái xác lập “Bani” như tên gọi của một tôn giáo riêng biệt, mang tính đa thần. Tuy nhiên, cách nhìn này mâu thuẫn với tiến trình lịch sử của Islam tại Champa. Islam đã truyền vào Champa từ khoảng thế kỷ X với nền tảng độc thần, lấy Allah làm Đấng tối cao. Đến giai đoạn muộn hơn, đặc biệt từ thế kỷ XVII trở đi, một bộ phận cộng đồng Ahier cũng dần tiếp nhận ảnh hưởng của Po Allah trong đời sống tín ngưỡng.

Trong bối cảnh đó, việc vận động để xin công nhận một tôn giáo mới mang tên “Bani đa thần” cho thấy sự nhầm lẫn giữa danh xưng xã hội và bản chất tôn giáo. Tôn giáo không phải là một khái niệm có thể tùy ý đặt tên hay kiến tạo bằng thủ tục hành chính, mà phải được hình thành từ nền tảng lịch sử, giáo lý, cộng đồng tín đồ và truyền thống văn hóa lâu dài.

Quan trọng hơn, bản thân thuật ngữ “Bani” không phải là tên của một tôn giáo độc lập. Theo cách hiểu truyền thống của cộng đồng Cham Awal, “Bani” có nguồn gốc từ tiếng Ả Rập, được dùng với nghĩa liên quan đến “đạo”, “người theo đạo” hay cộng đồng tín đồ. Vì vậy, khi nói đến “Bani” trong bối cảnh Cham, khái niệm này chủ yếu dùng để chỉ cộng đồng tín đồ Cham Awal hay Bani Islam tức cộng đồng tôn thờ Allah trong khuôn khổ một tôn giáo độc thần chứ không phải một “đạo Bani” riêng biệt mang tính đa thần.

Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ xu hướng diễn giải tôn giáo theo hướng nhấn mạnh quá mức đến mô hình đối ngẫu nam - nữ, vợ - chồng, mặt trời - mặt trăng, hay Linga - Yoni. Trong nhiều năm, một số tác giả đã xem Awal và Ahier như hai nửa không thể tách rời của một hệ thống tín ngưỡng thống nhất, từ đó diễn giải mọi yếu tố tôn giáo Cham theo mô hình song đôi.

Từ cách tiếp cận này, họ cho rằng cộng đồng Cham Awal cần tiếp nhận thêm các biểu tượng vốn thuộc hệ thống tín ngưỡng Ấn Độ giáo, như thần Shiva, Linga và Yoni, để hoàn thiện mô hình “Awal - Ahier” như một cặp tôn giáo tương hỗ. Tuy nhiên, cách diễn giải này đã làm mờ ranh giới giữa nền tảng độc thần của Cham Awal với các yếu tố biểu tượng bản địa và Ahier.

Ngoài ra, một số lập luận còn dựa trên việc giải thích thiếu chính xác thuật ngữ “Bani” trong ngôn ngữ và văn hóa khu vực. Điều này dẫn đến việc sử dụng các liên tưởng ngôn ngữ không có cơ sở học thuật để biện minh cho những diễn giải mang tính biểu tượng hoặc giới tính hóa quá mức đối với lịch sử tôn giáo Cham.

Nguyên nhân thứ ba, do giới trí thức thôn Phước Nhơn ghi hai dòng chữ chưa chính xác, dẫn đến hậu quả ngày hôm nay.

Hai dòng chữ trên, theo Putra Podam, đúng ra nên ghi theo chữ Ả Rập, do ghi phiên âm theo chữ Latin, nên ngày nay con cháu suy diễn lung tung.

Theo Putra Podam hai dòng trên chính là:

Dòng 1: Allahu Poku (nghĩa: Allah là Thượng Đế, Allaho và Allahu cùng một chữ “wao”. Poku: là Poku hay Pokau như: Playku (làng tôi), Anaku (con tôi), Daulat Poku (vua tôi vạn tuế),… Do đó dòng 1 được dịch nghĩa: “Thượng Đế của bề tôi”.

Dòng 2: Allah (Thượng Đế) và Muhammad (nabi / rasul / thiên sứ).